DE VOORLEZER
Berlijn, 1995
Je hebt het me niet gewekt.
Je sliep nog.
Je liet mij slapen omdat je niet met mij wilt ontbijten.
'k Heb een ei voor je gekookt, toch?
Had ik niet gedaan als ik je niet zou willen zien.
Thee of koffie?
Bleef ooit een vrouw lang genoeg om te ontdekken...
wat er in jouw hoofd omgaat?
Wat doe je vanavond?
Een afspraak met mijn dochter.
Je dochter? Dat hield je dan wel verborgen.
O ja? Ze is een jaar in 't buitenland geweest.
Zei je thee?
Ik ga.
Veel plezier met je dochter.
Kaartjes, alstublieft.
Neustadt, 1958
Hé, jij!
Je voeten.
Hé, jongen.
Omhoog.
't Is goed.
Waar woon je?
Hier vlakbij.
't Gaat nu wel. Dank u.
Dag.
Het beste.
Ik zit over hem in.
Hij ziet er niet goed uit.
De jongen zegt dat hij geen dokter nodig heeft.
Welles. - 'k Heb geen dokter nodig.
Goed dan. - Peter.
We gaan hier niet over in debat.
Herinner me, hoe oud ben je nu?
Michael is vijftien.
't Is geelzucht.
Een maand of wat in bed dus, minstens.
Strenge isolatie.
Emily, weg hier. Hij's besmettelijk.
Emily.
Hoe voel jij je?
Beter.
Ik had u willen vertellen...
de dag dat ik ziek werd, werd ik geholpen door een vrouw.
Ze hielp je?
Ja, ze bracht me thuis.
Heb je haar adres?
Hallo?
Ja?
'k Heb bloemen voor u.
Als een dank u wel.
Leg ze daar maar neer.
'k Had eerder willen komen, maar 'k ben drie maanden ziek geweest.
Je nu weer beter?
Ja, dank u wel.
Een zwak gestel?
O nee. Nooit eerder ziek geweest.
't Is onvoorstelbaar saai.
Er is niets te doen.
'k Had zelfs geen zin in lezen.
Goed. Nogmaals dank u wel.
Wacht.
'k Loop een eindje met je mee. 'k Moet toch naar mijn werk.
Wacht maar in de hal terwijl ik mij omkleed.
Er zijn nog twee emmers beneden. Je kunt ze vullen en boven brengen.
Je ziet er niet uit, kijk zelf maar.
Zo kun je niet naar huis.
Uit met je kleren. Ik laat het bad vollopen.
Ga je altijd in bad met je broek aan?
Goed, 'k zal niet kijken.
Ik haal een handdoek voor je.
Daarom kwam je toch terug!
Je bent zo mooi.
Waar heb je het over?
Kijk naar me, jongen.
Kalm aan.
Je hebt je moeder ongerief bezorgd.
Dat zegt u zovaak. Ik zei toch dat ik spijt had.
Ze was ongerust. - 'k Verdwaalde, meer niet.
Daarom was ik laat. Mag ik nog meer?
Wie verdwaalt er nou in z'n eigen woonplaats?
Ik zou naar het kasteel gaan maar ik kwam uit bij het sportpark.
Tegenovergestelde richtingen. - Bemoei je er niet mee.
Hij liegt.
Hij liegt niet.
Michael liegt nooit.
Vader, ik wil morgen weer naar school.
Volgens de dokter heb je nog drie weken nodig.
Maar ik ga toch.
Peter.
Zo?
Da's goed.
Niet zo snel.
Zo is't goed.
Nog eens.
Hoe heet je?
Wat?
Hoe heet je?
Waarom wil je 't weten?
'k Ben al drie keer hier geweest.
Hoe je heet. Da's toch niet verkeerd?
Niks, jongen.
Niets mis mee.
Het is Hanna.
Je doet het verdacht klinken.
En die van jou, jongen?
Michael.
Michael?
Dus ik ben met Michael.
Hanna.
Het begrip 'geheimhouding' staat centraal in westerse literatuur.
Veelal worden voorkomende personen...
beschreven als mensen die specifieke informatie hebben...
die ze om verschillende redenen, soms pervers, soms edel,
onder geen voorwaarde prijsgeven.
Je vertelt mij nooit wat je studeert.
Studeert?
Op school.
Leer je talen?
Ja.
Welke talen?
Latijn.
Zeg iets in Latijn.
"Quo, quo scelesti ruitis?
Aut cur dexteris aptantur enses conditi?"
Dat is Horatius.
Wat mooi.
Wil je Grieks horen?
"Oi men ippeon stroton oi de pesedon...
ego de ken otto tis eratai."
Echt mooi.
Hoe weet je dat?
Hoe weet je dat als je niet weet wat het betekent?
Wat doen jullie met Duits?
We bestuderen een toneelstuk.
't Is van de schrijver Gotthold Ephraim Lessing.
Ooit van gehoord?
Het stuk heet 'Emilia Galotti',
Je mag het lezen als je wilt.
'k Luister liever naar jou.
Goed.
Eerste akte. Eerste scène.
Decor: Een kamer van de prins.
De prins:
'k Doe dit niet zo goed.
Ga verder.
"Klachten, niets dan klachten.
In 's hemelsnaam, is leven niet werken?
Stel je voor dat mensen in feite jaloers op ons zijn."
Je doet het goed, toch?
Wat doe ik goed?
Voorlezen.
Waarom dat glimlachje?
Ik vind mezelf niet zo goed.
Waar ben je mee bezig? Wat is dit?
Waarom deed je alsof je mij niet kende?
Jij wilde mij niet kennen!
Je kon me zien in de eerste wagon. Waarom nam je de tweede?
Wat dacht je dat ik deed?
Waarom denk je dat ik daar was?
Hoe moet ik dat weten?
Ik heb gewerkt. Ik moet een bad nemen.
En ik wil alleen zijn.
Ga weg, alsjeblieft.
Ik wilde je niet kwetsen.
Je kúnt me niet kwetsen.
Je stelt te weinig voor om dat te kunnen.
'k Weet niet wat ik zeggen moet.
't Is voor 't eerst dat ik een vrouw heb.
We zijn al vier weken samen...
en ik kan niet meer zonder jou. Echt niet.
De gedachte alleen al.
Ik zat in de tweede wagon omdat ik hoopte op een kus van jou.
Jongen, zelfs in de tram wilde je het met mij doen?
Is het waar wat je zei, dat ik niets voor jou beteken?
Kun je mij vergeven?
Hou je van mij?
Heb je een boek bij je?
Jazeker.
Vanmorgen al in m'n tas gedaan.
Wat is het?
'De Odyssee' van Homerus. Huiswerk voor me.
We gaan de volgorde veranderen.
Eerst voorlezen, jongen...
en daarna ons spelletje.
'De Odyssee' van Homerus.
Wat is 'odyssee'?
Een reis. Hij gaat op reis.
Goed.
"Vertel mij, Muze, over die man, die slimmerd,
die heel veel rondzwierf, nadat hij...
de imposante stad Troje verwoest had."
Kom hier.
Je legt de hand op zijn lippen.
Ze was dood.
Voorbij alle hulp of noodzaak daarvan."
"Ik verkende het terrein en kwam een open plekje tegen...
niet groter dan een slaapkamer en omlijst met wijnranken,
en vond een slapende man daar,
en laat het de oude Jim zijn!"
"Toen je aan land kwam, dacht ik je in te halen...
zonder te hoeven schreeuwen. Maar toen ik dat huis zag..."
" Lady Chatterley voelde zijn naakte huid...
tegen de hare toen hij in haar kwam.
Even stopte hij binnenin haar..."
Da's walgelijk.
Hoe kom je daaraan?
Geleend van iemand op school.
Je moet je schamen.
Ga verder.
Duizend bommen en granaten!
Het is water."
Maar wat dacht je dat het was?"
Whiskey.
Whiskey, verdorie, whiskey.
Whiskey?
Kom nou, kapitein, dat meen je niet."
Genoeg voor vandaag, jongen.
Ik vroeg me af... kun jij wat vrije dagen nemen?
Ik dacht aan een tochtje.
Wat voor tochtje?
Fietstochtje.
Twee dagen maar.
Ik heb een gids en heb een route uitgestippeld.
Kijk.
Wat denk je?
Jij een echte plannenmaker, of niet?
Ik ben niet bang.
'k Ben nergens bang voor.
Hoe meer ik lijd, hoe meer ik liefheb.
Gevaar wakkert slechts mijn liefde aan,
verscherpt het, maakt het kruidig.
Ik ben de enige engel die je nodig hebt.
Je zal het leven verlaten mooier en jonger dan toen je kwam.
De hemel zal je ontvangen, je zien en zeggen:
Eén enig iets voltooit de ziel...
en dat enige is de liefde.
Hallo.
Weet u al wat u wilt?
Wat neem jij?
Bestel jij maar. Ik neem wat jij neemt. - Oké.
Tweemaal worstjes, tweemaal aardappelsalade en twee biertjes.
Dank u.
Ik hoop dat uw moeder tevreden was. - Dank u.
Het heeft haar goed gesmaakt.
Kijk eens, hier gaan we naar toe.
Laat maar, jongen.
'k Hoef het niet te weten.
Wat doe je? - Ik schrijf een gedicht. Over jou.
Mag ik het horen?
't Is nog niet klaar.
Je krijgt het later wel te horen.
Môge, Henrick. Goedemorgen, meneer Berg.
U moet in rechtszaal 203 zijn. - Dank u.
Alles goed, Michael? - Prima.
Opschieten. Je weet hoe ze is.
Succes. Oké, dank je.
Allen staan, alstublieft.
U kunt weer gaan zitten.
De verdediging, alstublieft.
Hallo. - Hallo.
Goedemorgen, dames.
Heren, uw nieuwe medestudenten.
En neem de beleefdheidsvormen in acht. Gaat u zitten.
Hallo.
Ik heet Sophie.
Ik ben Michael.
'De Odyssee'.
Leg uw boeken klaar.
Iedereen neemt aan dat het Homerus om thuiskomen gaat.
In feite is 'De Odyssee' een reisverslag.
Thuiszijn is om van te dromen...
Berg, sorry hoor,
maar we zijn bezig met Homerus, niet met Sophie.
Heerlijk, niet waar?
Heerlijk. 't Wordt een geweldige zomer.
Waarom nu al weg?
Hij is altijd op weg.
Moet je ergens heen?
Tot morgen.
Sorry dat ik laat ben.
't Liep uit op school.
Ik heb een nieuw boek.
'De dame met het hondje'.
Geschreven door Chekhov.
"Er werd verteld dat er op de boulevard een nieuw gezicht was opgedoken,
een dame met een hondje."
Schmitz! Momentje, alstublieft.
Ik heb alle rapporten over u gelezen. In één woord, zéér goed!
U komt in het kantoor werken.
Promotie, dus. Gefeliciteerd.
Tijd om te gaan!
Komaan. Michael, we gaan weg. Kom op!
't Is bedoeld als een surprise voor je verjaardag.
Komaan. Wat mankeert je?
't Spijt me, echt...
We willen jou een plezier doen.
Een biertje en een dansje!
Ik heb een afspraak.
Michael! Alsjeblieft!
"Hier en daar de spiegeling van de sterren...
en de lichtjes op de oever, trilden en beefden."
O, jongen...
Wat? - Stop.
Is er iets?
Niets.
Niets aan de hand.
Ik moet zeggen,
je vraagt nooit...
je vraagt nooit hoe het met mij gaat.
Je vertelt ook niks.
't Is toevallig wel mijn verjaardag.
M'n verjaardag, meer niet.
In feite heb je me nooit gevraagd wanneer dat is.
Zoek je ruzie, jongen?
Nee, helemaal niet.
Wat is er toch?
Wat gaat dat jou aan?
Alles is altijd op jouw voorwaarden.
Jij bepaalt wat we doen.
't Gaat altijd om jou. Mijn vrienden organiseerden een feestje.
Waarom ben je dan hier?
Ga naar je feestje. Is dat wat je wilt?
Ik moet altijd excuses aanbieden.
Dat hoef je niet.
Niemand hoeft zich te excuseren.
'Oorlog en vrede', jongen.
Je moet nu naar je vrienden.
Hé, gaat 'ie?
Hij is er weer.
Juist.
Geef de jongen iets te eten.
We wisten wel dat je terug zou komen. Vroeger of later.
Meneer Berg. 't Is acht uur. Uw dochter.
Dank u.
Julia.
Als ik je liet wachten...
Ik was vroeg.
Welkom terug.
Wat ga je nu doen?
Weet ik nog niet.
Berlijn bevalt me wel. Toch wel.
Al bij je moeder geweest? - Ja.
Ik wilde gewoon weg, meer niet.
't Werd Parijs, maar 't had ook elders kunnen zijn.
Weg van je ouders?
Ja, ik wist dat ik moeilijk was.
Ik was gesloten tegenover jou.
Voor anderen ben ik nog steeds gesloten.
Ja, je was afstandelijk.
'k Dacht altijd dat het aan mij lag.
Julia.
Je zit er goed naast.
Zie ik je gauw weer? - Ja, gauw.
Welterusten, pa. - Welterusten, Julia.
De ingeschrevenen voor de werkgroep kunnen hier blijven.
Professor Rohl komt zo.
Universiteit Heidelberg, faculteit rechten, 1966.
Een kleine groep, zo te zien.
Een kleine groep van toegewijden.
't Belooft een uniek werkcollege te worden.
Allereerst, heren, de literatuurlijst.
Karl Jaspers. - En dames...
'De Duitse schuldvraag'.
Ah, jouw stekkie dus.
Ja.
Kom verder.
Een werkezel, zo te zien.
Och, 'k weet niet.
Je komt serieus over.
Mijn opvoeding.
En jij?
Ook serieus?
Moet je vanavond ook studeren?
Ja... maar niet elke avond.
'k Zie je morgen wel weer.
Je hebt hulp nodig.
Waarom die politiemacht?
Vanwege de demonstranten.
Vóór of tegen?
Beide.
Een waar circus.
Allen staan.
De fotografen worden gevraagd nu weg te gaan.
De zitting is geopend.
Gaat u zitten.
Aan de orde zijn allereerst...
de voorstellen van de advocaten van de beklaagden.
Hun pleidooi is dat er geen reden is...
de aangeklaagden te detineren tot de uitkomst van dit verhoor.
Ik wil elke casus één voor één behandelen. - Wil je een pen?
'k Heb een pen.
Hanna Schmitz.
U bent Hanna Schmitz?
Ja.
Iets luider, alstublieft.
Ik ben Hanna Schmitz.
Dank u.
Geboren 21 oktober, 1922?
Ja.
Te Hermannstadt. En nu 43 jaar oud?
Ja.
U werd lid van de SS in 1943?
Ja.
En uw reden daarvoor?
U was toen in dienst van de Siemens fabriek?
Ja.
U kwam in aanmerking voor een promotie.
Waarom de keuze voor de SS?
Bezwaar.
Anders gesteld...
ik probeer te achterhalen of ze echt bij de SS wilde,
vrijwillig dus.
Er werd om medewerkers gevraagd.
Ga verder...
Ik was bij Siemens en hoorde dat de SS mensen zocht.
Wist u toen wat van u verwacht werd?
Ze hadden bewakers nodig.
Dus ik solliciteerde.
U werd in Auschwitz te werk gesteld?
Ja.
Tot 1944. U werd toen overgeplaatst naar Cracow?
Ja.
U hielp daar de gevangenen westwaarts te brengen...
in de winter van '44, de z.g. dodenmars?
Wat dacht je bij het proces? - Weet ik niet.
Niet echt wat ik verwachtte.
O, nee?
Wat bedoel je?
Wat verwachtte je?
Opwindend.
Opwindend?
Waarom? Waarom opwindend?
Het gaat om recht.
De maatschappij denkt normen en waarden te handhaven.
Maar daar gaat het niet om.
Uiteindelijk gaat het om iets dat 'de wet' heet.
Je bent niet schuldig omdat je gewoon in Auschwitz werkte.
Daar werkte 8000 mensen.
Exact 19 werden schuldig bevonden, slechts 6 voor moord.
Om moord te bewijzen moet je opzet aantonen.
Dat is de wet.
De vraag is niet of het laakbaar is...
maar of het legaal is.
Volgens onze wet, nee.
Volgens het huidig begrip.
Maar is dat niet...
Wat?
Legalistisch?
Zeker, de wet is legalistisch.
Daar staat tegenover dat ik vermoed dat mensen...
die mensen doden...
weten dat moord niet kan.
Jufrouw, Schmitz, kent u dit boek?
Ja.
Gedeelten zijn hier voorgelezen.
Een overlevende schreef het,
een overlevende gevangene,
Ilana Mather.
In het kamp als kind, niet waar?
Samen met haar moeder.
Ja.
Ze beschrijft hoe mensen geselecteerd werden.
Na een maand, elke maand, werden 60 gevangenen geselecteerd.
Geselecteerd om terug naar Auschwitz te gaan.
Zo ging het toch?
Ja. Dat klopt.
Tot dusver, hebben uw mede-aangeklaagden...
ontkend daarbij betrokken geweest te zijn.
Ik vraag u nu...
of u daarbij betrokken was.
Ja.
Dus u hielp bij de selectie?
Ja.
U geeft dat toe.
Welnu...
hoe werd er geselecteerd?
Er waren zes bewakers...
en we besloten elk tien mensen uit te kiezen.
Zo ging het, elke maand.
We kozen elk tien.
U zegt dat uw mede-aangeklaagden betrokken waren?
Wij, alle zes.
Ondanks de ontkenningen?
't Is makkelijker 'wij' te zeggen dan 'ik',
of niet, jufrouw Schmitz?
Besefte u niet...
dat u deze vrouwen de dood instuurde?
Ja, maar er kwamen continu nieuwe vrouwen bij.
Dus... moesten de oude plaats maken voor de nieuwe.
Mogelijk begrijp u het niet...
Niet iedereen kon blijven.
Er was gewoon geen plaats.
Maar wat ik bedoel...
anders gezegd, om plaats te maken,
u koos vrouwen en zei:
U en u en u gaan naar Auschwitz om gedood te worden?
Wat zou u gedaan hebben?
Had ik nooit moeten solliciteren?
Mevr. Mather, U wordt nu verwacht.
Opschieten. Vlug
Waar is Michael? - Weet ik niet.
In uw boek beschrijft u de selectieprocedure.
Ja.
We werden gedwongen te werken...
en iemand niet meer productief was,
werd naar Auschwitz gestuurd om gedood te worden.
Zijn er mensen hier vandaag die daarover beslisten?
Ja.
Ik heb u nodig hen te identificeren.
Kunt u hen aanwijzen?
Zij...
en zij.
Zij...
en zij.
Zij.
En zij.
Dank u. Gaat u verder.
Elke bewaker koos een bepaald aantal vrouwen.
Hanna Schmitz deed het anders.
Hoezo, anders?
Ze had favorieten. Meisjes, voornamelijk jong.
We vonden het opvallend.
Ze gaf hen eten en slaapplaatsen.
Ze vroeg hen 's avonds bij haar te komen.
We dachten...
U kunt zich voorstellen wat.
Toen ontdekten we...
dat ze hen vroeg haar voor te lezen.
Ze moesten voorlezen.
Eerst dachten we dat deze bewaker...
gevoeliger was,
menselijker,
vriendelijker.
Vaak selecteerde ze zwakken, zieken,
ze koos hen en nam hen, als het ware, in bescherming.
Maar, ze liet hen wegsturen.
Is dat vriendelijker?
Ik wil nu naar de voettocht gaan.
Ik begrijp dat u en uw dochter maanden moesten lopen.
Ja. De winter van 1944. Ons kamp werd gesloten.
Het plan was ons over te plaatsen.
Maar de bestemming veranderde per dag.
Talloze vrouwen stierven in de sneeuw.
Minstens de helft.
Mijn dochter zegt in het boek:
Geen voettocht naar de dood, maar een galop.
Vertel ons over de nacht in de kerk.
We dachten het getroffen te hebben...
met zowaar een dak boven ons hoofd.
Gaat u verder.
We bereikten een dorp. De bewaking, zoals gebruikelijk...
had het beste onderkomen. De pastorie.
Wij mochten in de kerk slapen.
Midden in de nacht werd het dorp gebombardeerd.
De kerk werd geraakt.
Eerst hoorden we de brand alleen maar, in de toren.
Toen begonnen de balken te branden...
en kwamen ze naar beneden.
Iedereen haastte zich...
naar de deuren.
maar die waren op slot gedaan aan de buitenkant.
De kerk brandde af?
Niemand opende de deuren? Klopt dat?
Niemand kwam.
Ondanks het feit dat jullie om zouden komen?
Hoeveel mensen vonden de dood?
Allemaal.
Maar u overleefde?
Dank u.
Ik dank u dat u naar ons land gekomen bent...
om hier te getuigen.
'k Weet het niet. Ik weet niet meer waarom we hier zijn.
En jullie?
U vraagt ons telkens als advocaten te denken,
maar ergens is dit nu walgelijk.
Hoe dat?
Het betreft hier geen Duitsers, maar Joden.
Waar zijn we mee bezig?
We proberen te begrijpen.
Zes vrouwen sloten 300 Joden op in een kerk en liet hen verbranden.
Wat is er te begrijpen?
Vertel me, vraag ik.
Wat is er te begrijpen?
Aanvankelijk geloofde ik in dit proces. 'k Vond het geweldig.
Nu vind ik het een afleidingsmanoeuvre.
O ja? Een afleiding van wat?
Zes vrouwen worden voor het gerecht gedaagd.
Er wordt gesuggereerd: Dit zijn de ontaarden, de schuldigen.
Omdat één van de slachtoffers een boek geschreven heeft.
Daar staan zij terecht en niemand anders.
Weet je hoeveel kampen er waren in Europa?
Mensen blijven maar praten over hoeveel iedereen wist.
Wie wisten? Wat wisten ze?
Iedereen wist het. Onze ouders, onze onderwijzers.
Daar gaat het niet om.
De wezenlijke vraag is: Hoe konden ze het laten gebeuren?
Beter nog: Waarom pleegde je geen zelfmoord toen je er achterkwam?
Duizenden! Zoveel. Duizende kampen.
Iedereen wist het.
Neem die vrouw...
Welke vrouw?
De vrouw die jij altijd aanstaart.
Sorry, maar dat doe je.
'k Weet niet wie jij bedoelt.
Weet je wat ik zou doen?
Een pistool ter hand nemen...
en haar doodschieten.
Hen allemaal doodschieten.
Waarom deed u de deuren niet open?
Ik u allen gevraagd en geen antwoord gekregen.
Twee slachtoffers zijn hier aanwezig. Ze verdienen een antwoord.
Ik heb hier het SS rapport.
Dit is het rapport, geschreven, aanvaard en getekend...
door u allen onmiddellijk na het gebeuren.
In het geschreven rapport houdt u allen vol...
dat u zelfs niets van de brand wist tot naderhand.
Maar zo is het niet, toch?
Welnu?
't Is niet waar.
'k Weet niet wat u bedoelt.
Het eerste wat ik vraag is, waarom deed u de deuren niet open?
Dat is duidelijk. Een duidelijke reden.
We konden niet. - Waarom kon u niet?
Wij waren bewakers.
Wij moesten de gevangenen bewaken.
We konden ze niet laten ontsnappen.
Juist.
Als ze ontsnapten, zou u de schuld krijgen en aangeklaagd worden...
en mogelijk geëxecuteerd worden. - Nee.
Wat dan wel?
Als we de deuren opengedaan hadden, zou er chaos uitbreken.
Hoe dan orde herstellen?
't Gebeurde zo snel. Het sneeuwde.
De bommen, de vlammen. Heel het dorp stond in brand.
Ze begonnen te schreeuwen. Erger en erger.
Met zoveel mensen in paniek was ontsnapping niet tegen te gaan.
Onmogelijk.
En wij waren verantwoordelijk voor hen.
U wist dus wat er gebeurde. U wist het. U maakte een keuze.
U liet hen doodgaan...
om geen ontsnapping te riskeren.
De andere aangeklaagden hebben een aanklacht tegen u ingediend.
Heeft u de aanklacht gehoord?
Ze zeiden dat u de leiding had.
Dat is niet waar. Ik was één van de bewakers.
Zij had de leiding. - Dat had ze! 't Was haar idee.
Zo is het.
Heeft u het rapport geschreven?
Nee. Nee.
We besproken wat te schrijven.
We schreven het samen.
Zij schreef het. Zij schreef het rapport.
Is dat waar? - Nee.
Wél waar.
Maakt het uit?
Zij schreef het!
Ik wil iets in uw handschrift zien.
Mijn handschrift?
Ja. Ik moet weten wie het geschreven heeft.
Een handschrift kan veranderen. 't Is bijna 20 jaar geleden.
Geef haar dit papier. Verdediging, een paar woorden.
Gaat u echt een handschrift van 20 jaar geleden vergelijken...
met een huidig handschrift?
Verdediging, komt u even hier.
Het hoeft niet.
Ik heb het geschreven.
Stilte, alstublieft.
Kom tot de orde.
Je hebt een aantal colleges gemist.
Ik heb wat informatie...
over één van de aangeklaagden.
Iets wat ze niet toestaat.
Wat voor informatie?
Je hoeft mij niet te vertellen. 't Is duidelijk...
je bent moreel verplicht het hof in te lichten.
Mijn informatie is gunstig voor de aangeklaagde.
Het kan haar helpen en zou de uitspraak kunnen beïnvloeden,
en haast zeker de mate van straf.
Dus?
Er is een probleem.
De aangeklaagde is vastbesloten deze informatie geheim te houden.
Een momentje, alstublieft.
Om welke reden?
Omdat ze zich schaamt.
Waarover?
Heb je haar gesproken? - Natuurlijk niet.
Waarom "natuurlijk niet"?
Kan het niet.
Ik kan het niet.
Ik kan niet met haar praten.
Wat wij denken is niet ter zake. Het totaal niet ter zake.
Wat we doen, dáár gaat het om.
Als mensen als jij niet leren van wat er gebeurde met mensen zoals ik,
wat doen we hier dan?
Schmitz!
Je hebt bezoek.
Stilte, alsjeblieft!
Michael Berg!
Bezoekuur is voorbij.
Kom je nog binnen?
Zo, dat duurde wel even.
Wat is er?
Waar ga je naartoe?
Sorry, hoor.
Ik moet alleen slapen.
Nazi! - Nazi hoer!
Stilte in de zaal!
Allen staan!
Schuldig zijn bevonden de aangeklaagden Rita Beckhart,
Karolina Steinhof, Regina Kreutz,
Angela Zieber, en Andrea Luhmann...
voor medeplichtigheid aan de moord op 300 gevangenen.
Schuldig bevonden aan moord op 300 gevangenen, de aangeklaagde Hanna Schmitz.
Het hof veroordeelt de aangeklaagden als volgt.
Beckhart Rita, Karolina Steinhof,
Regina Kreutz, Angela Zieber and Andrea Luhmann...
elk tot gevangenisstraf voor vier jaar en drie maanden.
Hanna Schmitz, met het oog op uw eigen verklaringen en uw bijzondere rol,
valt u onder een andere categorie.
Het hof veroordeelt de aangeklaagde Schmitz tot levenslange gevangenisstraf.
Waar gaan we naar toe?
Ik zei al, dat merk je wel wanneer we er zijn.
Je zei dat je van verrassingen houdt.
Ik hou van verrassingen.
Newstadt, West Duitsland, 1996.
Ze's gegroeid, niet waar?
Weet ik niet. 't Is zo lang geleden dat ik haar zag.
't Is mijn schuld.
We hadden niet moeten komen zonder u te vertellen.
Pappa gaat in z'n eigen huis wonen.
Moeder, ik heb slecht nieuws.
Julia weer het al. 'k Heb haar verteld.
Gertrud en ik gaan scheiden.
Je was er niet voor je vaders begrafenis en je komt wel hiervoor?
't Valt me niet mee hier te zijn.
Was je echt zo ongelukkig hier?
Dat zeg ik niet. Dat bedoel ik niet.
Wat dan wél?
U moet niet over Gertrud inzitten.
Ik zorg wel voor haar.
In ieder geval is ze openbaar aanklager...
en verdient ze aanzienlijk meer dan ik.
Michael, ik zit niet in over Gertrud.
Maar wel over jou.
"Vertel mij, Muze, over die man, die slimmerd,
die heel veel rondzwierf, nadat hij...
de imposante stad Troje verwoest had."
215, post.
217, post.
Post.
121966215. - Nummer.
Open maken.
Testen. Testen. 1, 2, 3. Testen. Testen.
"De Odyssee" door Homerus.
"Vertel mij, Muze, over die man, die slimmerd,
die heel veel rondzwierf, nadat hij...
de imposante stad Troje verwoest had."
"... naar het dodenrijk. Maar ze bleven standvastig,
hopende dat anderen in aantocht waren,
schaduwen van beroemde helden, mannen gestorven lang geleden...
en geesten uit nog vroeger jaren die ik hoopte te ontmoeten."
"Je zwaard terug in de schede en laten we te bed gaan.
Verweef met mij de magische kracht van de liefde...
en we zullen een diep wederzijds vertrouwen verwekken."
"Van geen kant, godin, tenzij u belooft onder plechtige eed,
nooit een nieuwe intrige tegen mij op te zetten.
Direct legde ze de eed af die ik haar vroeg.
Nooit zou ze iets doen om mij te schaden.
Toen die eindelijk uit haar mond kwam,
begaf ik mij in Circes' schitterend bed."
"Toen de jonge morgenstond weer scheen met roze vingers,
spanden ze de paarden weer in...
en door de poorten en weerklinkende zuilenrijen...
zweepten ze het paar tot een galop en schoten ze vooruit...
door niets gehinderd en bereikten de prinsen de graanakkers..."
"...die raszuivere hengsten..."
"...in de ondergaande zon..."
"... is mijn begin..."
"Zeker, en ik moet bekennen, ik ben jaloers.
Zo is het, tot op nu..."
"Absoluut verbazingwekkend. 'k Heb altijd beweerd dat het trucjes waren,
maar hij viel in slaap onder mijn ogen."
"Hij pakte een krant van de tafel...
stampvoette en zwaaiend met de krant...
... om Gregor terug naar zijn kamer te jagen."
"Zhivago... een taartje naar hem genoemd, een 'Baba au Rhum', een 'Zhivago broodje'.
Je hoefde in een Moskouse slee alleen maar 'Zhivago' tegen de menner te zeggen...
en hij wist waar hij heen moest..."
'De dame met het hondje' door Anton Tsjechof.
"Er werd verteld dat er op de boulevard een nieuw gezicht was opgedoken,
een dame met een hondje.
Dmitri Dmitritch Goerov had al twee weken doorgebracht in Yalta,
dus verveelde hij zich en was op zoek naar nieuwe gezichten.
Zittend in het Vernetpaviljoen,
zag hij een jonge dame op de promenade voorbijkomen,
een blondine, niet te groot van gestalte, met een baret...
Ik wil een boek lenen.
Welk boek?
Heeft u 'De dame met het hondje'?
Hoe heet je?
Hanna Schmitz.
De dame met het hondje.
... hondje.
Een, twee, drie, vier, vijf. Twee letters...
de... dame... met... het...hondje
Eén...
is...
'de...'
< Bedankt voor de laatste, jongen. Erg goed verhaal.>
Geen brief? - Geen brief.
Tekenen.
< Alsjeblieft, meer van hetzelfde.>
Berlijn, 1988
Bent u Michael Berg? - Ja.
Dank u voor het telefoontje.
Heeft u mijn brief ontvangen?
Die ligt hier voor mij.
Zoals ik schreef, Hanna Schmitz komt binnenkort vrij.
Hanna heeft meer dan 20 jaar gezeten.
Ze heeft geen familie, geen vrienden.
U bent haar enige contact.
Men zegt dat u haar nooit bezoekt.
Nee. Dat doe ik niet.
Wanneer ze vrij komt, heeft ze een baan nodig.
En ze moet ergens wonen.
't Is moeilijk voor te stellen hoe beangstigend de buitenwereld is voor haar.
Ik kan niemand anders vragen.
Als u zich niets aantrekt van haar...
heeft Hanna geen toekomst.
U bent zeer attent. Dank u voor uw inlichtingen.
U bent Michael Berg?
Ik ben Louisa Brenner. Goedemorgen. - Het gaat het met u?
We hadden u eerder verwacht.
Ik moet u waarschuwen, Hanna heeft zich lang goed gehouden.
Altijd vastberaden. De laatste paar jaar...
is ze veranderd. Ze verwaarloost zichzelf.
Ik breng u naar de kantine.
Ze zijn er net klaar met lunch.
Tafel vier.
Je bent opgegroeid, jongen.
Ik heb een vriend die kleermaker is.
Hij heeft een baan voor je.
Ik heb ook een woning voor je gevonden. Een aardig flatje.
Klein, maar wel leuk.
't Zal naar je zin zijn. - Dank je.
Er zijn verschillende sociale mogelijkheden,
culturele dingen waarop je in kunt schrijven.
Er is een bibliotheek vlakbij.
Lees je veel?
Voorgelezen worden is prettiger.
Maar dat is voorbij, niet waar?
Getrouwd intussen?
Ja, een tijd geleden.
We hebben een dochter.
'k Zie haar niet zovaak als ik wil. 'k Zou haar vaker willen zien.
Het huwelijk is stukgelopen.
Denk je vaak aan het verleden?
Bedoel je met jou?
Nee, nee.
Dat bedoelde ik niet.
Vóór het proces, dacht ik nooit aan het verleden.
Hoefde ik ook niet.
En nu?
Hoe voel jij je nu?
Het maakt niet uit wat ik voel.
Het maakt niet wat ik denk.
De doden zijn nog steeds dood.
'k Wist niet echt wat je geleerd hebt.
Ik heb geleerd, jongen.
'k Heb geleerd te lezen.
Ik kom je volgende week ophalen, oké?
Dat lijkt me een goed plan.
We kunnen het stilletjes doen of juist niet.
Stilletjes.
Oké, zachtjes.
Het beste, jongen. - Jij ook.
Tot volgende week.
Ik kom Hanna Schmitz ophalen.
Gaat u even zitten.
Ze heeft niet ingepakt.
Ze was niet van plan te vertrekken.
"Er werd verteld dat er op de boulevard een nieuw gezicht was opgedoken,
een dame met een hondje."
Ze heeft een brief voor mij nagelaten,
een soort testament.
Ik lees u voor wat u betreft.
"Er is geld in het oude theebusje.
Geef het aan Michael Berg.
Hij moet het overmaken, samen met de 7000 mark op de bank,
aan de dochter die de brand overleefd heeft.
Het is voor haar.
Zij moet beslissen wat ermee gedaan wordt.
En vertel Michael dat ik hem groet."
Mevr. Mather? - Ja.
Michael Berg? - Ja.
Ik verwachtte u.
Alstublieft. - Dank u.
Vertel mij, waarom precies bent u naar Amerika gekomen?
Ik was hier al voor een conferentie in Boston.
U bent advocaat? - Ja.
Uw brief intrigeerde mij.
Maar ik moet zeggen dat ik het niet helemaal begrijp.
U was bij het proces aanwezig?
Ja. Bijna 20 jaar geleden.
Ik studeerde rechten.
Ik herinner me u, en uw moeder staat me helder voor de geest.
Mijn moeder stierf in Israël, alweer lang geleden.
Ach...
Gaat u verder.
U hebt wellicht gehoord dat Hanna Schmitz onlangs overleden is.
Ze heeft haar eigen leven genomen.
Was zijn een vriendin van u?
Een soort vriendin.
Maar waar het om gaat...
Hanna was bijna haar leven lang analfabete.
Verklaart dat haar gedrag?
Nee.
Of geldt het als excuus? - Nee. Nee.
Pas in de gevangenis leerde ze lezen en schrijven.
Ik stuurde haar bandjes.
Ze vond het fijn als iemand haar voorlas.
't Is allemaal nogal vaag. Begint u eens opnieuw.
Wat was de aard van uw vriendschap?
Als tiener had ik een affaire met Hanna.
'k Zie niet hoe ik u kan helpen, meneer Berg.
En ook als ik dat zou kunnen, wil ik het niet.
Ik was bijna 16 toen het speelde.
Het duurde maar één zomer.
Maar... wat?
Juist.
Heeft Hanna ooit gezegd dat ze wist wat ze u aangedaan heeft?
Ze heeft andere mensen veel ergere dingen aangedaan.
Ik heb niemand over ons verteld.
Mensen blijven vragen wat ik van mijn ervaring geleerd heb.
Maar een concentratiekamp is geen therapie.
Wat denken ze wel wat zo'n plaats was? Een universiteit?
We waren er niet om te leren.
Dat wisten we in ieder geval zeker.
Waar vraagt u om?
Dat ik haar vergeef?
Of dat ik u een beter gevoel geef?
Voor zoiets moet u in het theater zijn.
Of bij literatuur. Maar ga niet naar een kamp.
Een kamp levert niets van waarde op.
Niets.
Wat ze wilde...
was niets anders dan u haar geld nalaten.
Ik heb het meegenomen.
Wat moet ik ermee?
Wat u maar passend vindt.
Dit is het.
Als klein meisje had ik een theebusje voor mijn schatten.
Anders dan deze. Met cyrillische letters erop.
In het kamp had ik het nog,
maar het werd gestolen.
Wat zat erin?
Sentimentele dingen.
Plukjes haar van de honden en kaartjes...
voor de opera waar mijn vader mij mee naartoe nam.
't Werd niet gestolen vanwege de inhoud.
't Ging om het busje.
Dat had waarde voor wat je ermee kon doen.
Ik heb niets aan de inhoud.
Als ik het zou geven aan iets...
de holocaust te maken heeft, dan zou het lijken...
kan noch wil geven.
noch wil geven.
Ik dacht eerder aan een organisatie die analfabetisme bestrijdt.
Prima.
Is er een Joodse organisatie?
't Zou vreemd zijn als die er niet was.
Voor alles is er wel een Joodse organisatie,
hoewel analfabetisme niet echt een Joods probleem is.
Zou u dat willen doen en het geld overmaken?
Zal ik het namens Hanna doen?
Als u wilt.
Ik hou het busje.
Dank u.
Januari, 1995
Waar gaan we heen?
Ik dacht dat je van verrassingen hield.
Doe ik nog steeds.
Wie was zij?
Dat wilde ik je vertellen.
Daarom zijn we hier.
Vertel me.
Ik was 15.
Ik was op weg naar huis van school.
'k Voelde me ziek,
en een vrouw hielp me...
Vertaling: Hofhil. Gedownload van www.nlondertitels.com